Wat is upscaling?
Upscaling (opschalen) is het omrekenen van een beeld met minder beeldpunten naar het grotere raster van het scherm. De ITU legt het principe vast in aanbeveling BT.1845: het raster van het bronbeeld hoeft niet overeen te komen met dat van het scherm, dus het scherm moet het bronbeeld soms bewerken om het op zijn eigen beeldpunten te zetten. Een 8K-tv heeft er 7680 × 4320.
Wat er gebeurt, zie je aan de getallen. 4K heeft 3840 × 2160 beeldpunten: in elke richting de helft van 8K. Voor elk beeldpunt uit een 4K-bron vult de tv dus vier beeldpunten van zijn scherm. Bij Full HD (1920 × 1080) zijn dat er zestien. De tv moet bepalen welke kleur en helderheid elk van die extra beeldpunten krijgt.
De CTA, de Amerikaanse brancheorganisatie die vastlegde wanneer een tv “8K UHD” mag heten, maakt opschalen verplicht. Zo’n tv moet SD-, HD- en 4K-video kunnen opschalen en op 8K-resolutie tonen.
Hoe schaalt een 8K-tv op?
Een 8K-tv schaalt op met een beeldprocessor die het lagere bronbeeld omrekent naar 7680 × 4320; Samsung beschrijft daarvoor een eigen AI-techniek. De CTA schrijft dat AI in 8K-tv’s meerdere beelden ervoor en erna vergelijkt om de scène te herkennen, voor een duidelijker en scherper beeld. Samsung noemt zijn techniek bij de Neo QLED 8K QN990F “8K AI Upscaling Pro”.
Wat Samsung erover zegt, als claim van de fabrikant:
- De QN990F heeft volgens Samsung de “NQ8 AI Gen3 Processor”.
- Volgens Samsung verbetert die processor content naar 8K-resolutie met 768 AI-neurale netwerken.
- In de vergelijkingstabel op dezelfde pagina staat een ander 8K-model met de “NQ8 AI Gen2 Processor” en “8K AI Upscaling” zonder “Pro”. Samsung onderscheidt dus meerdere varianten.
Opschalen gebeurt niet alleen in de tv. Denon schrijft dat de AV-receiver AVC-X3800H 4K-beeld naar 8K kan opschalen. NVIDIA noemt voor de SHIELD TV Pro AI-opschaling, maar tot 4K bij 60 beelden per seconde.
Ziet opgeschaald beeld er net zo uit als echt 8K?
Samsung maakt zelf onderscheid tussen opgeschaald beeld en echt 8K: bij de QN990F spreekt Samsung apart van “native 8K-content” en zet het de voetnoot dat de kijkervaring kan variëren met de content en het formaat. De CTA schrijft dat upscaling SD-, HD- en 4K-video “verbetert”.
ITU-rapport BT.2246-9 beschrijft een kijkproef waarin opgeschaald 4K-beeld op een 8K-scherm naast echt 8K stond. Daarin bekeken 53 kijkers in Japan beelden op een 85-inch 8K-scherm. De 4K-beelden waren uit 8K gemaakt door ze te verkleinen en weer te vergroten. Dichter dan drie keer de schermhoogte scoorde echt 8K het best op het gevoel van “erbij zijn”. De proef mat beleving, niet scherpte, en zegt niets over de upscaling van een tv.
De kijkafstand telt mee. Volgens hetzelfde rapport onderscheid je de beeldpunten van 4K niet meer vanaf 1,5 keer de schermhoogte, bij een 65-inch tv 121 cm. Zit je verder weg, dan zie je volgens die maatstaf ook het verschil tussen opgeschaald 4K en echt 8K niet. Meer daarover lees je bij 8K of 4K.
Moet je de bron of de tv laten opschalen?
Bij een 8K-tv moet het beeld meestal nog naar 8K worden opgeschaald, omdat veel bronnen niet verder gaan dan 4K. De Apple TV 4K geeft volgens Apple video tot 2160p bij 60 beelden per seconde, de Google TV Streamer en de Fire TV Stick 4K Max gaan volgens hun fabrikanten ook tot 4K bij 60. Geen van die fabrikanten noemt 8K-uitvoer.
Er zijn drie situaties:
- Mediaspeler tot 4K. De speler stuurt 4K. Een tv die “8K UHD” heet, moet volgens de CTA 4K-video kunnen opschalen en op 8K-resolutie tonen. Een speler met eigen opschaling, zoals de SHIELD TV Pro, gaat volgens NVIDIA ook niet verder dan 4K.
- Receiver ertussen. Een receiver als de Denon AVC-X3800H kan volgens Denon zelf van 4K naar 8K opschalen, in plaats van de tv.
- Bron die 8K levert. Dan valt er niets op te schalen: de tv toont het signaal zoals het binnenkomt. Welke bronnen 8K leveren, staat bij wat je in 8K kunt kijken.
Xbox raadt aan een console waar het kan rechtstreeks op de tv aan te sluiten en het geluid via eARC naar de receiver te sturen. Hoe je per apparaat kiest, lees je bij hoe je bronnen op een 8K-tv aansluit.
Welke instellingen beïnvloeden upscaling?
Bij Samsung beïnvloeden Game Mode en een pc-verbinding de upscaling: Samsung schrijft bij de QN990F dat upscaling niet altijd van toepassing is op pc-verbindingen en in Game Mode. Volgens Samsung NL gaat Game Mode bij het aansluiten van een spelconsole normaal automatisch aan, samen met Input Signal Plus.
Wat dat voor jou betekent: speel je op een Samsung 8K-tv met een console, dan staat Game Mode vaak vanzelf aan, en dan schaalt de tv volgens Samsung niet altijd op.